جلد 38 -
جلد 38 - صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sharifian S, Kianfar A, Sayadi A R, Akbari A, Jalali T, Khodadadizadeh A. The Effect of Collaborative Learning Using a Social Media Platform on the Clinical Competence of Nursing Students. IJN 2025; 38 (S1 ) : 3383.1
URL: http://ijn.iums.ac.ir/article-1-3848-fa.html
URL: http://ijn.iums.ac.ir/article-1-3848-fa.html
شریفیان سکینه، کیانفر اسما، صیادی احمدرضا، اکبری علی، جلالی طیبه، خدادادی زاده علی. تأثیر یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری. نشریه پرستاری ایران. 1404; 38 (S1 )
سکینه شریفیان1 
، اسما کیانفر2 ، احمدرضا صیادی3 ، علی اکبری4 ، طیبه جلالی5 ، علی خدادادی زاده6
، اسما کیانفر2 ، احمدرضا صیادی3 ، علی اکبری4 ، طیبه جلالی5 ، علی خدادادی زاده6
1- گروه مدیریت پرستاری، مرکز تحقیقات مراقبت های پرستاری و مامایی، پژوهشکده مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران.
2- گروه پرستاری داخلی جراحی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران.
3- گروه روان پرستاری، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران.
4- گروه پرستاری داخلی جراحی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان ایران.
5- گروه کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، ایران.
6- گروه پرستاری داخلی جراحی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده پرستاری و مامایی،دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان ایران. ،akhodadadi67@gmail.com
2- گروه پرستاری داخلی جراحی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران.
3- گروه روان پرستاری، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران.
4- گروه پرستاری داخلی جراحی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان ایران.
5- گروه کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، ایران.
6- گروه پرستاری داخلی جراحی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده پرستاری و مامایی،دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان ایران. ،
واژههای کلیدی: آموزش، یاگیری مشارکتی، شایستگی بالینی، مطالعه نیمهآزمایشی، شبکههای اجتماعی، دانشجویان پرستاری
متن کامل [PDF 4344 kb]
(476 دریافت)
| چکیده (HTML) (1406 مشاهده)
متن کامل: (452 مشاهده)
مقدمه
امروزه محیط مراقبت پرستاری به پرستاری نیاز دارد که بتواند بهطور مستقل در یک سطح با شایستگی کار کند و این درحالی است که پرستاران شاغل و مدیران در مورد عملکرد فارغالتحصیلان جدید ابراز نگرانی میکنند. این چالش مربیان پرستاری را بر آن داشته است تا روشهای نوآورانه را در تلاش برای ایجاد تحول در رشد مهارتهای بالینی دانشجویان کارشناسی پرستاری ارائه دهند. بهدلیل کاهش قابلملاحظه در فرصتهای موجود برای فراگیری مهارتهای بالینی توسط دانشجویان پرستاری نیاز رو به افزایشی جهت ایجاد محیطی برای تعامل بیشتر دانشجویان و اساتید برای بهبود یادگیری حس میشود. در بین روشهای مختلف آموزش و یادگیری، روش یادگیری مشارکتی مؤثرتر از سایر روشها به نظر میرسد و از حمایت تحقیقاتی بالایی برخوردار است. این روش برای ارتقای مهارت حل مشکل، دانشجویان را با تعیین مشکل، چینش اهداف و پیدا کردن راهحلها درگیر میکند [1]. آموزش بالینی از بخشهای مهم آموزش پزشکی است که در آن دانشجو تجارب بالینی خود را در کنار بیمار و در مواجهه با مشکلات او کسب میکند [2].
شایستگی بالینی، هدف نهایی آموزش پرستاری است که شامل توانایی بهکارگیری دانش پرستاری، ارتباط و مهارتهای بین فردی، حل مشکل و مهارتهای پیشرفته تصمیمگیری میباشد؛ بهعبارتدیگر، شایستگی بالینی ادغام دانش، مهارت عملی و تجربه بالینی را در شرایط واقعی برای بیمار به همراه میآورد [3، 4]. عملکرد بالینی با بررسی شایستگی بالینی مشخص میشود و با توانایی دانشجو در نشان دادن عملکرد از رفتار یا مهارتهای تخصصی تعریف میشود [5]، به این منظور دانشجویان پرستاری باید حیطههای مختلف علمی را درارتباطبا کسب مهارت درطول دوره آموزشی یاد بگیرند [6].
یادگیری مشارکتی شیوهای از یادگیری است که در آن افراد بهصورت گروهی و تعاملی با همکاری یکدیگر مفاهیم جدید را میآموزند و مسائل مربوط به یادگیری را رفع میکنند. در این روش، اعضای گروه با به اشتراکگذاری دانش و تجربیات خود، به یادگیری مؤثرتر و عمیقتری دست مییابند. اسلاوین یادگیری مشارکتی را بهعنوان وسیلهای برای تقویت مهارتهای فکری و ارتقای سطح یادگیری، جایگزینی برای گروهبندی دانشجویان براساس توانائیهای شان و وسیلهای برای بهبود روابط دانشجویان نژادهای مختلف و آماده کردن آنها برای ایفای نقش در فعالیت گروهی یاد میکند [7]. یادگیری مشارکتی موقعیتی است که در آن هر فرد تنها در صورتی میتواند به هدف برسد که همه افراد به هدفشان برسند. تعاملات مشارکتی باعث میشود مشارکتکنندگان تجربه روشنی از علائق مشترک، کوششهای مشترک، توزیع یکسان قدرت، اعتماد و صداقت داشته باشند. یادگیری مشارکتی برای ارتقای مهارت حل مشکل، دانشجویان را با تعیین مشکل، چینش اهداف و پیدا کردن راهحلها در گیر میکند [8]. این استراتژی علاقه دانشجویان را افزایش میدهد و آنها را تشویق میکند تا خودشان را قبل از کلاس آماده کنند و در یک تیم کار کنند و توانایی تفکر انتقادی آنها را ارتقا میبخشد [9].
ازسویدیگر، استفاده از آموزش مجازی در علوم پزشکی در سالهای اخیر، جایگاه ویژهای یافته است و بهدلیل مشارکت بیشتر افراد، با بهبود یادگیری همراه بوده است [10]. مطالعات متعددی مزایای آموزش مجازی را در مقایسه با آموزش سنتی مورد بررسی قرار دادهاند. افزایش آگاهی، سهلالوصول بودن، جالب توجه و مفید بودن، سرعت انتشار بالا، تکرارپذیری و هزینه کم جزء مزایای آموزش مجازی میباشند [11]. طبق نتیجهگیری یک بررسی جامع از یادگیری دانشجویان در رشتههای مراقبتهای بهداشتی، ازجمله رشتههای پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری، فیزیوتراپی و فارماکولوژی، کسب مهارت در محیط آنلاین و رایانه ای مفیدتر از روشهای چهرهبهچهره است [12]. بهکارگیری برنامههای اجتماعی مبتنی بر وب برای آموزش و پیشرفت حرفهای، هنوز در مرحله شکلگیری است [13]. افزایش استفاده از سیستمهای قابلحمل مانند تلفنهای همراه و تبلتهای هوشمند در محیطهای آموزشی و بالینی نیاز به آشنایی با سیستمهای تعاملی مبتنی بر وب را افزایش داده است [14، 15]. برای حرف بهداشتی، پتانسیل زیادی برای استفاده از سیستم عاملهای مشارکتی وب وجود دارد که اجازه میدهد گروههای آنلاین به وجود آیند که در آن ایدهها، مشاوره و تخصص به اشتراک گذاشته شود [16].
آموزش به شیوه مشارکتی و در بستر آموزش مجازی در مقایسه با روشهای سنتی با فواید و مزایای بسیاری همراه است و بهعنوان یکی از شیوههای نوین آموزشی همواره موردتوجه اساتید و دانشجویان بهویژه در حوزه علوم پزشکی بوده است. این مطالعه، با هدف تأثیر آموزش یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری، انجام شد. در صورت تأثیر مثبت آموزش به شیوه یادگیری مشارکتی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری میتوان از آن بهعنوان یک شیوه تدریس جدید در برنامههای آموزشی استفاده کرد. همچنین انتظار میرود نتایج این پژوهش بتواند راه حل ساده و کمهزینهای را در زمینه ارتقای یادگیری دانشجویان در بالین در اختیار مسئولین و مدیران آموزش پرستاری بگذارد.
مواد و روش
این مطالعه نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و دارای گروه کنترل بود که در سال 1400 انجام شد. محیط پژوهش بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان علی بن ابیطالب رفسنجان و جامعه پژوهش را تمام دانشجویان کارآموز ترم 7 رشته پرستاری تشکیل می دادند. براساس کوریکولوم رشته پرستاری، دانشجویان باید در دوره کاراموزی مراقبتهای ویژه، توانایی مراقبت از بیمار، آموزش، پژوهش، اخلاق و رفتار حرفهای را جهت کاهش مرگومیر بیماران کسب کنند [17-19].
حجم نمونه برای ورود شرکتکنندگان به گروه آزمایش و کنترل با در نظر گرفتن ضریب اطمینان 95 درصد، توان آزمون 90 درصد و اختلاف میانگین 10 با انحرافمعیار 8 [20] برای هر گروه 13/44 نفر برآورد شد و برای اطمینان بیشتر و احتمال ریزش نمونهها با درصد ریزش 25 درصد و نظر تیم تحقیق جهت اطمینان از وجود تعداد کافی نمونه بهدلیل قرار داشتن در دوره کووید-19 و احتمال ریزش بیشتر نمونهها برای هر گروه 21 نفر در نظر گرفته شد. برای این منظور کلیه دانشجویان رشته پرستاری ترم 7 که طبق سرفصل آموزشی باید در بخش مراقبتهای ویژه دوره کارآموزی را بگذارنند و درمجموع 42 نفر بودند، بهصورت تصادفی ساده از طریق انجام قرعهکشی در دو گروه آزمایش و کنترل جای گرفتند.
معیار ورود به پژوهش، تمام دانشجویان پرستاری بودند که تاکنون کارآموزی بخش ICU را نگذرانده و برای اولین بار وارد این محیط شده بودند. معیار خروج از مطالعه نداشتن موبایل مجهز به اپلکشینهای شبکه اجتماعی و عدم تمایل به شرکت در مطالعه بود.
برای جلوگیری از توروش و آلودگی دادهها، مطالعه بر روی دانشجویان یک کلاس انجام شد و کورسازی شرکتکنندگان و تحلیلکنندگان دادهها صورت گرفت. بنابراین در ابتدای ترم پس از انجام پیشآزمون، در گروه کنترل دانشجویان در بخش ICU به روش معمول همراه با مربی بالینی و براساس برنامه روتین کارآموزی حضور یافتند، سپس از این گروه پسآزمون گرفته شد. در گروه آزمایش، پس از انجام پیشآزمون، گروهی مجازی در پیامرسان واتساپ تشکیل شد و بهمدت 3 هفته محتوای آموزشی شامل مهارتهای بالینی لازم در بخش ICU برای دانشجویان ارسال شد. فاصله زمانی بین قبل و بعد مداخله، 1 ماه بود. محتوای آموزشی ارسالشده شامل روشهای مؤثر ارتباط با بیمار و خانواده او، مدیریت و شناسایی موقعیتهای بحرانی و راهحلهای مناسب روبهرو شدن با موقعیت و چگونگی حمایت از بیمار برای تصمیمگیری درمورد درمان و مراقبت از بیماریاش بهصورت فایل صداگذاریشده، فیلمهای آموزشی تأییدشده مربوط به نحوه انجام صحیح ساکشن، نحوه گاواژ، تغییر پوزیشن، مراقبت از تراکئوستومی و مقالات مرتبط با روشهای نوین مراقبت از بیمار بستری در بخش ICU بود. دانشجویان طی 3 هفته با مطالعه محتوای ارسالشده در گروه و همچنین ارسال گزارش بیماریها بهصورت سناریو در گروه آموزش دیدند. تبادل اطلاعات بین فراگیر و آموزشدهنده در بستر فضای مجازی انجام شد و فراگیران باتوجهبه محتواهای ارسالی درخصوص سناریوهای بیماران واقعی بستری در بخش مراقبتهای ویژه بحث و تبادلنظر میکردند و بهترین تشخیص درمانی مراقبت را که به ذهنشان میرسید به اشتراک میگذاشتند.
برای سنجش مهارت کسبشده توسط دانشجویان در این دوره کارآموزی از پرسشنامه بررسی شایستگی بالینی که مختص دانشجویان پرستاری است، استفاده شد. ابزار گردآوری دادهها در این تحقیق، پرسشنامهای شامل مشخصات فردی، جمعیتشناختی و پرسشنامه سنجش شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری ارشد مراقبت ویژه است که توسط عبادی و همکاران در سال 1393 طراحی و روانسنجی شده است [20]. این پرسشنامه دارای 44 گویه در مقیاس 5 درجهای لیکرت (همیشه تا هرگز) است که هر ماده دارای ارزشی بین 1 تا 5 بود. 5 حیطه این ابزار شامل مدیریت مراقبت 17 سؤال، شایستگی عملی 8 سؤال، مدیریت فردی 11 سؤال، بیمارمحوری 4 سؤال و دانشپژوهی با 4 سؤال بود که بدین صورت نمرهگذاری شد: هیچوقت 1، بهندرت 2، گاهی 3، اغلب اوقات 4، همیشه 5. کمترین نمره 44 و بالاترین آن 220 بود. نمره بین 44 تا 73 نشاندهنده شایستگی بالینی پایین، نمره بین 73 تا 147 حد متوسط و بالاتر از 147 میزان بالای شایستگی بالینی در دانشجویان پرستاری است.
دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 23، آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از آزمونهای آماری تی مستقل، تی زوجی، کایاسکوئر و فیشر تجزیهوتحلیل شدند و 05/P<0، سطح معنیداری آزمون تعیین شد.
یافتهها
در این پژوهش میانگین و انحرافمعیار سنی واحدهای پژوهش در گروه آزمایش 5/35±22 و در گروه کنترل 0/76±22/36 بود. از نظر جنسیت در گروه آزمایش 11 نفر (50 درصد) مرد و 10 نفر (55/6 درصد) زن ودر گروه کنترل نیز 11 نفر مرد (50 درصد) و 8 نفر زن (44/4 درصد) بودند. در گروه کنترل 2 نفر از مطالعه خارج شدند (جدول شماره 1).
ازنظر وضعیت تأهل در گروه آزمایش و کنترل بهترتیب 62/5 درصد و 37/5 درصد متأهل بودند. بیشتر دانشجویان دو گروه ساکن خوابگاه بودند. (جدول شماره2).
براساس نتایج بهدستآمده، گروه کنترل و آزمایش ازلحاظ بررسی متغیرهای جنسیت، وضعیت تأهل و محل سکونت ازنظر آماری اختلاف معنادار آماری نداشتند (جدول شماره 3 ).
نتایج آزمون تی زوجی، جهت تعیین و مقایسه میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی قبل و بعد از مداخله در گروه آزمایش نشان داد میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی قبل از مداخله پایین (11/09±72/90) و بعد از مداخله به متوسط (8/57±79/62) ارتقا یافت. مقایسه میانگین در گروه آزمایش، از نظر آماری تفاوت معنیداری را نشان داد (0/034=P). بنابراین یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر داشته است.
نمره شایستگی بالینی قبل و بعد از مداخله در گروه کنترل، قبل از مداخله پایین (10/40±72/84) و بعد از مداخله نیز پایین (8/68±72/26) بود که مقایسه میانگین و انحرافمعیار در گروه کنترل از نظر آماری تفاوت معنیداری را نشان نداد (0/853=P).
جهت مقایسه میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی بین دوگروه آزمایش و کنترل، از آزمون تی مستقل استفاده شد. نتایج ازلحاظ آماری تفاوت معنیداری را نشان داد، بهطوریکه بعد از مداخله نمره شایستگی بالینی در گروه آزمایش افزایش پیدا کرد و از سطح پایین به متوسط ارتقا یافت اما در گروه کنترل تغییر ایجاد نشد و در سطح پایین باقی ماند(0/011=P) (جدول شماره 4).
بحث
نتایج مطالعه حاضر نشان داد میانگین نمره شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان بعد از مداخله افزایش یافت و بین نمره شایستگی بالینی دانشجویان، قبل و بعد از مداخله در گروه آزمایش تفاوت آماری معنیداری وجود داشته است یعنی یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر مثبت داشته است. بهطور مشابه نتایج مطالعه یانگ و همکاران در کشور چین در سال 2018 درمورد تأثیر آموزش مشارکتی بر یادگیری نشان داد آموزش مشارکتی نهتنها میتواند مهارت و اطلاعات تئوری پرستاران را افزایش دهد بلکه میتواند توانایی مشارکت، تفکر و تمرکز را نیز بهبود بخشد [21]. نتایج این مطالعه ازنظر هدف و روش انجام کار با مطالعه حاضر هم خوانی دارد. همچنین مطالعه همتیپور و همکاران در سال 2020 نشان داد آموزش از طریق شبکه اجتماعی واتساپ میتواند با ارتقای کلی عملکرد دانشجویان پرستاری علیالخصوص در مرحله پس از تزریقات همراه باشد [22] که نتایج این مطالعه با مطالعه حاضر هم خوانی داشت.
همچنین پژوهشی که در ویتنام انجام شد، نشان داد یادگیری مشارکتی بهطور قابلتوجهی انگیزه دانشجویان را در یادگیری افزایش میدهد. این روش محیطی جذابتر، حمایتیتر و تعاملیتر ایجاد میکند که هم عملکرد تحصیلی و هم سلامت روانی دانشجویان را بهبود میبخشد [23].
براساس نتایج مطالعه حاضر، استفاده از پلتفرم شبکه اجتماعی در آموزش مهارتهای بالینی در دو گروه موردمطالعه تفاوت معنیداری نشان داد. مطالعه فکاری و همکاران در سال 2015 نیز نشان داد میانگین نمره شایستگی بالینی دانشجویان یک هفته بعد از آموزش از طریق وب نسبت به قبل از مداخله، افزایش معنیداری داشت. نتایج این مطالعه از این نظر که ارتباط آموزش از طریق وب و مهارت بالینی را مورد بررسی قرار داده بود با نتایج مطالعه حاضر منطبق بود؛ اگرچه محیط مطالعه و رشته تحصیلی دانشجویان و پلتفرم مجازی مورداستفاده در این مطالعه با مطالعه حاضر متفاوت بود [24].
در تحقیق شبه آزمایشی الگوی تدریس مشارکتی جیگ ساو در ایران، متغیر مستقل و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان متغیر وابسته است. در این تحقیق نمره میانگین «گروه آزمایشی» در مقابل هشتادوششمین صدک توزیع فراوانی «کل کلاس» شاگردان قرار گرفت و نتیجه نشاندهنده تفاوت بارز در پیشرفت دانشآموزان دو گروه آزمایش و کنترل و افزایش یادگیری دانشآموزان و پیشرفت تحصیلی آنها در الگوی جیگ ساو بود. آنچه که بهطور عددی نمایش داده میشود مبتنی بر تأثیرات آموزشی، مستقیم و حسابشده الگو بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان است. در تحیقی دیگر در عربستان نیز تأثیر استفاده از مدل مشارکتی در تدریس به دانشجویان پزشکی استفاده شد و تأییدی بر اثربخشی استفاده از روش تدریس مشارکتی میباشد.[25، 26].
لو و همکاران مطالعهای در تایوان، تحت عنوان تأثیر یک دوره مبتنی بر وب برمهارتهای پرستاری و یادگیری انجام دادند که نشان داد این دوره آنلاین، تأثیر قابلتوجهی بر ارتقای مهارتهای پرستاری در دانشجویان شرکتکننده داشت [27]. این مطالعه از این نظر مورد توجه قرار گرفت که گروه موردمطالعه و ارتباط آموزش از طریق وب و مهارت بالینی را مورد بررسی قرار داده بود. اگرچه محیط مطالعه و بیماران در این مطالعه با مطالعه حاضر متفاوت است اما نتایج آن میتواند راهنمای پژوهش ما باشد.
برتل و رینور مطالعهای تجربی بر روی روشهای تدریس تحت عنوان «توسعه مهارت سواد اطلاعاتی در پرستاران طرح نیروی انسانی» انجام دادند. نتایج حاصله تفاوت معنیداری را در کسب مهارت بین گروههای پرستار مورد مطالعه تشخیص نداد [28].
نتیجهگیری
الگوهای تدریس مشارکتی رویکرد آموزشی مناسب برای استفاده از مسئله گشایی و تفکر و تحقیق باتوجهبه برنامه، اهداف و امکانات در اختیار میگذارد. براساس یافتههای مطالعات میتوان نتیجه گرفت یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر داشته است. در فضای تعاملمحور این شبکهها، دانشجویان فرصت مییابند تا تجارب خود را به اشتراک بگذارند، دیدگاههای متنوع را بشنوند، بهصورت همتایانه بازخورد دریافت کنند و در بحثهای گروهی پیرامون سناریوهای بالینی شرکت نمایند. این نوع یادگیری ضمن تقویت مهارتهای تفکر انتقادی، تصمیمگیری بالینی و کار تیمی، باعث افزایش اعتمادبهنفس و خودکارآمدی دانشجویان در محیطهای واقعی مراقبتی میشود. ازسویدیگر، شبکههای اجتماعی بهعنوان بستری منعطف، سریعالوصول و فراگیر، امکان دسترسی به منابع متنوع علمی و تجربیات میدانی را فراهم کرده و نقش مهمی در پیوند دانش نظری با عملکرد عملی ایفا میکنند. بنابراین مدیران و برنامهریزان دانشگاههای علوم پزشکی، بیمارستانها و مراکز آموزشی میتوانند از طریق سیاستگذاری و حمایت ساختاری، توانمندسازی اعضای هیئت علمی، توسعه فرهنگ همکاری و یادگیری فعال و ارزیابی و بازخورد مستمر، زمینه مساعد جهت اجرای روش آموزشی مشارکتی را فراهم آورده و در افزایش یادگیری و ارتقای سلامت جامعه و رشد توانمندیهای دانشجویان گام مهمی بردارند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
مطالعه حاضر در دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان با کد اخلاق (IR.rums.rec.1400.255) و با اخذ مجوز از مسئولین بیمارستان شهر رفسنجان انجام شد. به شرکتکنندگان اطمینان داده شد که اطلاعات جمعآوریشده محرمانه بوده و شرکت در مطالعه و ادامه یا انصراف در هر مرحله از پژوهش اختیاری میباشد.
حامی مالی
این مطالعه با مساعدت مالی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان در قالب پایاننامه کارشناسی ارشد اسما کیانفر پرستاری داخلی جراحی در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان انجام شد.
مشارکت نویسندگان
ایده و طراحی مطالعه: همه نویسندگان؛ جمعآوری دادهها: اسما کیانفر و طیبه جلالی؛ تجزیهوتحلیل و تفسیر دادهها: احمدرضا صیادی، علی خدادادیزاده، طیبه جلالی و اسما کیانفر؛ پیشنویس مقاله: سکینه شریفیان و اسما کیانفر. بازبینی انتقادی مقاله: سکینه شریفیان و علی خدادادیزاده. تأیید نهایی نسخه: همه نویسندگان.
تعارض منافع
این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان بهدلیل حمایت مالی و از همه شرکتکنندگان به خاطر همکاری در این مطالعه تشکر و قدردانی میکنند.
امروزه محیط مراقبت پرستاری به پرستاری نیاز دارد که بتواند بهطور مستقل در یک سطح با شایستگی کار کند و این درحالی است که پرستاران شاغل و مدیران در مورد عملکرد فارغالتحصیلان جدید ابراز نگرانی میکنند. این چالش مربیان پرستاری را بر آن داشته است تا روشهای نوآورانه را در تلاش برای ایجاد تحول در رشد مهارتهای بالینی دانشجویان کارشناسی پرستاری ارائه دهند. بهدلیل کاهش قابلملاحظه در فرصتهای موجود برای فراگیری مهارتهای بالینی توسط دانشجویان پرستاری نیاز رو به افزایشی جهت ایجاد محیطی برای تعامل بیشتر دانشجویان و اساتید برای بهبود یادگیری حس میشود. در بین روشهای مختلف آموزش و یادگیری، روش یادگیری مشارکتی مؤثرتر از سایر روشها به نظر میرسد و از حمایت تحقیقاتی بالایی برخوردار است. این روش برای ارتقای مهارت حل مشکل، دانشجویان را با تعیین مشکل، چینش اهداف و پیدا کردن راهحلها درگیر میکند [1]. آموزش بالینی از بخشهای مهم آموزش پزشکی است که در آن دانشجو تجارب بالینی خود را در کنار بیمار و در مواجهه با مشکلات او کسب میکند [2].
شایستگی بالینی، هدف نهایی آموزش پرستاری است که شامل توانایی بهکارگیری دانش پرستاری، ارتباط و مهارتهای بین فردی، حل مشکل و مهارتهای پیشرفته تصمیمگیری میباشد؛ بهعبارتدیگر، شایستگی بالینی ادغام دانش، مهارت عملی و تجربه بالینی را در شرایط واقعی برای بیمار به همراه میآورد [3، 4]. عملکرد بالینی با بررسی شایستگی بالینی مشخص میشود و با توانایی دانشجو در نشان دادن عملکرد از رفتار یا مهارتهای تخصصی تعریف میشود [5]، به این منظور دانشجویان پرستاری باید حیطههای مختلف علمی را درارتباطبا کسب مهارت درطول دوره آموزشی یاد بگیرند [6].
یادگیری مشارکتی شیوهای از یادگیری است که در آن افراد بهصورت گروهی و تعاملی با همکاری یکدیگر مفاهیم جدید را میآموزند و مسائل مربوط به یادگیری را رفع میکنند. در این روش، اعضای گروه با به اشتراکگذاری دانش و تجربیات خود، به یادگیری مؤثرتر و عمیقتری دست مییابند. اسلاوین یادگیری مشارکتی را بهعنوان وسیلهای برای تقویت مهارتهای فکری و ارتقای سطح یادگیری، جایگزینی برای گروهبندی دانشجویان براساس توانائیهای شان و وسیلهای برای بهبود روابط دانشجویان نژادهای مختلف و آماده کردن آنها برای ایفای نقش در فعالیت گروهی یاد میکند [7]. یادگیری مشارکتی موقعیتی است که در آن هر فرد تنها در صورتی میتواند به هدف برسد که همه افراد به هدفشان برسند. تعاملات مشارکتی باعث میشود مشارکتکنندگان تجربه روشنی از علائق مشترک، کوششهای مشترک، توزیع یکسان قدرت، اعتماد و صداقت داشته باشند. یادگیری مشارکتی برای ارتقای مهارت حل مشکل، دانشجویان را با تعیین مشکل، چینش اهداف و پیدا کردن راهحلها در گیر میکند [8]. این استراتژی علاقه دانشجویان را افزایش میدهد و آنها را تشویق میکند تا خودشان را قبل از کلاس آماده کنند و در یک تیم کار کنند و توانایی تفکر انتقادی آنها را ارتقا میبخشد [9].
ازسویدیگر، استفاده از آموزش مجازی در علوم پزشکی در سالهای اخیر، جایگاه ویژهای یافته است و بهدلیل مشارکت بیشتر افراد، با بهبود یادگیری همراه بوده است [10]. مطالعات متعددی مزایای آموزش مجازی را در مقایسه با آموزش سنتی مورد بررسی قرار دادهاند. افزایش آگاهی، سهلالوصول بودن، جالب توجه و مفید بودن، سرعت انتشار بالا، تکرارپذیری و هزینه کم جزء مزایای آموزش مجازی میباشند [11]. طبق نتیجهگیری یک بررسی جامع از یادگیری دانشجویان در رشتههای مراقبتهای بهداشتی، ازجمله رشتههای پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری، فیزیوتراپی و فارماکولوژی، کسب مهارت در محیط آنلاین و رایانه ای مفیدتر از روشهای چهرهبهچهره است [12]. بهکارگیری برنامههای اجتماعی مبتنی بر وب برای آموزش و پیشرفت حرفهای، هنوز در مرحله شکلگیری است [13]. افزایش استفاده از سیستمهای قابلحمل مانند تلفنهای همراه و تبلتهای هوشمند در محیطهای آموزشی و بالینی نیاز به آشنایی با سیستمهای تعاملی مبتنی بر وب را افزایش داده است [14، 15]. برای حرف بهداشتی، پتانسیل زیادی برای استفاده از سیستم عاملهای مشارکتی وب وجود دارد که اجازه میدهد گروههای آنلاین به وجود آیند که در آن ایدهها، مشاوره و تخصص به اشتراک گذاشته شود [16].
آموزش به شیوه مشارکتی و در بستر آموزش مجازی در مقایسه با روشهای سنتی با فواید و مزایای بسیاری همراه است و بهعنوان یکی از شیوههای نوین آموزشی همواره موردتوجه اساتید و دانشجویان بهویژه در حوزه علوم پزشکی بوده است. این مطالعه، با هدف تأثیر آموزش یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری، انجام شد. در صورت تأثیر مثبت آموزش به شیوه یادگیری مشارکتی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری میتوان از آن بهعنوان یک شیوه تدریس جدید در برنامههای آموزشی استفاده کرد. همچنین انتظار میرود نتایج این پژوهش بتواند راه حل ساده و کمهزینهای را در زمینه ارتقای یادگیری دانشجویان در بالین در اختیار مسئولین و مدیران آموزش پرستاری بگذارد.
مواد و روش
این مطالعه نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و دارای گروه کنترل بود که در سال 1400 انجام شد. محیط پژوهش بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان علی بن ابیطالب رفسنجان و جامعه پژوهش را تمام دانشجویان کارآموز ترم 7 رشته پرستاری تشکیل می دادند. براساس کوریکولوم رشته پرستاری، دانشجویان باید در دوره کاراموزی مراقبتهای ویژه، توانایی مراقبت از بیمار، آموزش، پژوهش، اخلاق و رفتار حرفهای را جهت کاهش مرگومیر بیماران کسب کنند [17-19].
حجم نمونه برای ورود شرکتکنندگان به گروه آزمایش و کنترل با در نظر گرفتن ضریب اطمینان 95 درصد، توان آزمون 90 درصد و اختلاف میانگین 10 با انحرافمعیار 8 [20] برای هر گروه 13/44 نفر برآورد شد و برای اطمینان بیشتر و احتمال ریزش نمونهها با درصد ریزش 25 درصد و نظر تیم تحقیق جهت اطمینان از وجود تعداد کافی نمونه بهدلیل قرار داشتن در دوره کووید-19 و احتمال ریزش بیشتر نمونهها برای هر گروه 21 نفر در نظر گرفته شد. برای این منظور کلیه دانشجویان رشته پرستاری ترم 7 که طبق سرفصل آموزشی باید در بخش مراقبتهای ویژه دوره کارآموزی را بگذارنند و درمجموع 42 نفر بودند، بهصورت تصادفی ساده از طریق انجام قرعهکشی در دو گروه آزمایش و کنترل جای گرفتند.
معیار ورود به پژوهش، تمام دانشجویان پرستاری بودند که تاکنون کارآموزی بخش ICU را نگذرانده و برای اولین بار وارد این محیط شده بودند. معیار خروج از مطالعه نداشتن موبایل مجهز به اپلکشینهای شبکه اجتماعی و عدم تمایل به شرکت در مطالعه بود.
برای جلوگیری از توروش و آلودگی دادهها، مطالعه بر روی دانشجویان یک کلاس انجام شد و کورسازی شرکتکنندگان و تحلیلکنندگان دادهها صورت گرفت. بنابراین در ابتدای ترم پس از انجام پیشآزمون، در گروه کنترل دانشجویان در بخش ICU به روش معمول همراه با مربی بالینی و براساس برنامه روتین کارآموزی حضور یافتند، سپس از این گروه پسآزمون گرفته شد. در گروه آزمایش، پس از انجام پیشآزمون، گروهی مجازی در پیامرسان واتساپ تشکیل شد و بهمدت 3 هفته محتوای آموزشی شامل مهارتهای بالینی لازم در بخش ICU برای دانشجویان ارسال شد. فاصله زمانی بین قبل و بعد مداخله، 1 ماه بود. محتوای آموزشی ارسالشده شامل روشهای مؤثر ارتباط با بیمار و خانواده او، مدیریت و شناسایی موقعیتهای بحرانی و راهحلهای مناسب روبهرو شدن با موقعیت و چگونگی حمایت از بیمار برای تصمیمگیری درمورد درمان و مراقبت از بیماریاش بهصورت فایل صداگذاریشده، فیلمهای آموزشی تأییدشده مربوط به نحوه انجام صحیح ساکشن، نحوه گاواژ، تغییر پوزیشن، مراقبت از تراکئوستومی و مقالات مرتبط با روشهای نوین مراقبت از بیمار بستری در بخش ICU بود. دانشجویان طی 3 هفته با مطالعه محتوای ارسالشده در گروه و همچنین ارسال گزارش بیماریها بهصورت سناریو در گروه آموزش دیدند. تبادل اطلاعات بین فراگیر و آموزشدهنده در بستر فضای مجازی انجام شد و فراگیران باتوجهبه محتواهای ارسالی درخصوص سناریوهای بیماران واقعی بستری در بخش مراقبتهای ویژه بحث و تبادلنظر میکردند و بهترین تشخیص درمانی مراقبت را که به ذهنشان میرسید به اشتراک میگذاشتند.
برای سنجش مهارت کسبشده توسط دانشجویان در این دوره کارآموزی از پرسشنامه بررسی شایستگی بالینی که مختص دانشجویان پرستاری است، استفاده شد. ابزار گردآوری دادهها در این تحقیق، پرسشنامهای شامل مشخصات فردی، جمعیتشناختی و پرسشنامه سنجش شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری ارشد مراقبت ویژه است که توسط عبادی و همکاران در سال 1393 طراحی و روانسنجی شده است [20]. این پرسشنامه دارای 44 گویه در مقیاس 5 درجهای لیکرت (همیشه تا هرگز) است که هر ماده دارای ارزشی بین 1 تا 5 بود. 5 حیطه این ابزار شامل مدیریت مراقبت 17 سؤال، شایستگی عملی 8 سؤال، مدیریت فردی 11 سؤال، بیمارمحوری 4 سؤال و دانشپژوهی با 4 سؤال بود که بدین صورت نمرهگذاری شد: هیچوقت 1، بهندرت 2، گاهی 3، اغلب اوقات 4، همیشه 5. کمترین نمره 44 و بالاترین آن 220 بود. نمره بین 44 تا 73 نشاندهنده شایستگی بالینی پایین، نمره بین 73 تا 147 حد متوسط و بالاتر از 147 میزان بالای شایستگی بالینی در دانشجویان پرستاری است.
دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 23، آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از آزمونهای آماری تی مستقل، تی زوجی، کایاسکوئر و فیشر تجزیهوتحلیل شدند و 05/P<0، سطح معنیداری آزمون تعیین شد.
یافتهها
در این پژوهش میانگین و انحرافمعیار سنی واحدهای پژوهش در گروه آزمایش 5/35±22 و در گروه کنترل 0/76±22/36 بود. از نظر جنسیت در گروه آزمایش 11 نفر (50 درصد) مرد و 10 نفر (55/6 درصد) زن ودر گروه کنترل نیز 11 نفر مرد (50 درصد) و 8 نفر زن (44/4 درصد) بودند. در گروه کنترل 2 نفر از مطالعه خارج شدند (جدول شماره 1).
ازنظر وضعیت تأهل در گروه آزمایش و کنترل بهترتیب 62/5 درصد و 37/5 درصد متأهل بودند. بیشتر دانشجویان دو گروه ساکن خوابگاه بودند. (جدول شماره2).
براساس نتایج بهدستآمده، گروه کنترل و آزمایش ازلحاظ بررسی متغیرهای جنسیت، وضعیت تأهل و محل سکونت ازنظر آماری اختلاف معنادار آماری نداشتند (جدول شماره 3 ).
نتایج آزمون تی زوجی، جهت تعیین و مقایسه میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی قبل و بعد از مداخله در گروه آزمایش نشان داد میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی قبل از مداخله پایین (11/09±72/90) و بعد از مداخله به متوسط (8/57±79/62) ارتقا یافت. مقایسه میانگین در گروه آزمایش، از نظر آماری تفاوت معنیداری را نشان داد (0/034=P). بنابراین یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر داشته است.
نمره شایستگی بالینی قبل و بعد از مداخله در گروه کنترل، قبل از مداخله پایین (10/40±72/84) و بعد از مداخله نیز پایین (8/68±72/26) بود که مقایسه میانگین و انحرافمعیار در گروه کنترل از نظر آماری تفاوت معنیداری را نشان نداد (0/853=P).
جهت مقایسه میانگین و انحرافمعیار نمره شایستگی بالینی بین دوگروه آزمایش و کنترل، از آزمون تی مستقل استفاده شد. نتایج ازلحاظ آماری تفاوت معنیداری را نشان داد، بهطوریکه بعد از مداخله نمره شایستگی بالینی در گروه آزمایش افزایش پیدا کرد و از سطح پایین به متوسط ارتقا یافت اما در گروه کنترل تغییر ایجاد نشد و در سطح پایین باقی ماند(0/011=P) (جدول شماره 4).
بحث
نتایج مطالعه حاضر نشان داد میانگین نمره شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان بعد از مداخله افزایش یافت و بین نمره شایستگی بالینی دانشجویان، قبل و بعد از مداخله در گروه آزمایش تفاوت آماری معنیداری وجود داشته است یعنی یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر مثبت داشته است. بهطور مشابه نتایج مطالعه یانگ و همکاران در کشور چین در سال 2018 درمورد تأثیر آموزش مشارکتی بر یادگیری نشان داد آموزش مشارکتی نهتنها میتواند مهارت و اطلاعات تئوری پرستاران را افزایش دهد بلکه میتواند توانایی مشارکت، تفکر و تمرکز را نیز بهبود بخشد [21]. نتایج این مطالعه ازنظر هدف و روش انجام کار با مطالعه حاضر هم خوانی دارد. همچنین مطالعه همتیپور و همکاران در سال 2020 نشان داد آموزش از طریق شبکه اجتماعی واتساپ میتواند با ارتقای کلی عملکرد دانشجویان پرستاری علیالخصوص در مرحله پس از تزریقات همراه باشد [22] که نتایج این مطالعه با مطالعه حاضر هم خوانی داشت.
همچنین پژوهشی که در ویتنام انجام شد، نشان داد یادگیری مشارکتی بهطور قابلتوجهی انگیزه دانشجویان را در یادگیری افزایش میدهد. این روش محیطی جذابتر، حمایتیتر و تعاملیتر ایجاد میکند که هم عملکرد تحصیلی و هم سلامت روانی دانشجویان را بهبود میبخشد [23].
براساس نتایج مطالعه حاضر، استفاده از پلتفرم شبکه اجتماعی در آموزش مهارتهای بالینی در دو گروه موردمطالعه تفاوت معنیداری نشان داد. مطالعه فکاری و همکاران در سال 2015 نیز نشان داد میانگین نمره شایستگی بالینی دانشجویان یک هفته بعد از آموزش از طریق وب نسبت به قبل از مداخله، افزایش معنیداری داشت. نتایج این مطالعه از این نظر که ارتباط آموزش از طریق وب و مهارت بالینی را مورد بررسی قرار داده بود با نتایج مطالعه حاضر منطبق بود؛ اگرچه محیط مطالعه و رشته تحصیلی دانشجویان و پلتفرم مجازی مورداستفاده در این مطالعه با مطالعه حاضر متفاوت بود [24].
در تحقیق شبه آزمایشی الگوی تدریس مشارکتی جیگ ساو در ایران، متغیر مستقل و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان متغیر وابسته است. در این تحقیق نمره میانگین «گروه آزمایشی» در مقابل هشتادوششمین صدک توزیع فراوانی «کل کلاس» شاگردان قرار گرفت و نتیجه نشاندهنده تفاوت بارز در پیشرفت دانشآموزان دو گروه آزمایش و کنترل و افزایش یادگیری دانشآموزان و پیشرفت تحصیلی آنها در الگوی جیگ ساو بود. آنچه که بهطور عددی نمایش داده میشود مبتنی بر تأثیرات آموزشی، مستقیم و حسابشده الگو بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان است. در تحیقی دیگر در عربستان نیز تأثیر استفاده از مدل مشارکتی در تدریس به دانشجویان پزشکی استفاده شد و تأییدی بر اثربخشی استفاده از روش تدریس مشارکتی میباشد.[25، 26].
لو و همکاران مطالعهای در تایوان، تحت عنوان تأثیر یک دوره مبتنی بر وب برمهارتهای پرستاری و یادگیری انجام دادند که نشان داد این دوره آنلاین، تأثیر قابلتوجهی بر ارتقای مهارتهای پرستاری در دانشجویان شرکتکننده داشت [27]. این مطالعه از این نظر مورد توجه قرار گرفت که گروه موردمطالعه و ارتباط آموزش از طریق وب و مهارت بالینی را مورد بررسی قرار داده بود. اگرچه محیط مطالعه و بیماران در این مطالعه با مطالعه حاضر متفاوت است اما نتایج آن میتواند راهنمای پژوهش ما باشد.
برتل و رینور مطالعهای تجربی بر روی روشهای تدریس تحت عنوان «توسعه مهارت سواد اطلاعاتی در پرستاران طرح نیروی انسانی» انجام دادند. نتایج حاصله تفاوت معنیداری را در کسب مهارت بین گروههای پرستار مورد مطالعه تشخیص نداد [28].
نتیجهگیری
الگوهای تدریس مشارکتی رویکرد آموزشی مناسب برای استفاده از مسئله گشایی و تفکر و تحقیق باتوجهبه برنامه، اهداف و امکانات در اختیار میگذارد. براساس یافتههای مطالعات میتوان نتیجه گرفت یادگیری مشارکتی از طریق شبکههای اجتماعی بر شایستگی بالینی دانشجویان پرستاری تأثیر داشته است. در فضای تعاملمحور این شبکهها، دانشجویان فرصت مییابند تا تجارب خود را به اشتراک بگذارند، دیدگاههای متنوع را بشنوند، بهصورت همتایانه بازخورد دریافت کنند و در بحثهای گروهی پیرامون سناریوهای بالینی شرکت نمایند. این نوع یادگیری ضمن تقویت مهارتهای تفکر انتقادی، تصمیمگیری بالینی و کار تیمی، باعث افزایش اعتمادبهنفس و خودکارآمدی دانشجویان در محیطهای واقعی مراقبتی میشود. ازسویدیگر، شبکههای اجتماعی بهعنوان بستری منعطف، سریعالوصول و فراگیر، امکان دسترسی به منابع متنوع علمی و تجربیات میدانی را فراهم کرده و نقش مهمی در پیوند دانش نظری با عملکرد عملی ایفا میکنند. بنابراین مدیران و برنامهریزان دانشگاههای علوم پزشکی، بیمارستانها و مراکز آموزشی میتوانند از طریق سیاستگذاری و حمایت ساختاری، توانمندسازی اعضای هیئت علمی، توسعه فرهنگ همکاری و یادگیری فعال و ارزیابی و بازخورد مستمر، زمینه مساعد جهت اجرای روش آموزشی مشارکتی را فراهم آورده و در افزایش یادگیری و ارتقای سلامت جامعه و رشد توانمندیهای دانشجویان گام مهمی بردارند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
مطالعه حاضر در دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان با کد اخلاق (IR.rums.rec.1400.255) و با اخذ مجوز از مسئولین بیمارستان شهر رفسنجان انجام شد. به شرکتکنندگان اطمینان داده شد که اطلاعات جمعآوریشده محرمانه بوده و شرکت در مطالعه و ادامه یا انصراف در هر مرحله از پژوهش اختیاری میباشد.
حامی مالی
این مطالعه با مساعدت مالی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان در قالب پایاننامه کارشناسی ارشد اسما کیانفر پرستاری داخلی جراحی در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان انجام شد.
مشارکت نویسندگان
ایده و طراحی مطالعه: همه نویسندگان؛ جمعآوری دادهها: اسما کیانفر و طیبه جلالی؛ تجزیهوتحلیل و تفسیر دادهها: احمدرضا صیادی، علی خدادادیزاده، طیبه جلالی و اسما کیانفر؛ پیشنویس مقاله: سکینه شریفیان و اسما کیانفر. بازبینی انتقادی مقاله: سکینه شریفیان و علی خدادادیزاده. تأیید نهایی نسخه: همه نویسندگان.
تعارض منافع
این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان بهدلیل حمایت مالی و از همه شرکتکنندگان به خاطر همکاری در این مطالعه تشکر و قدردانی میکنند.
References
- Sportsman S. Competency education and validation in the United States: What should nurses know? Nursing Forum. 2010; 45(3):140. [Link]
- Sadeghi T, Ravari A, Shahabinejad M, Hallakoei M, Shafiee M, Khodadadi H. Performing of OSCE method in nursing students of Rafsanjan University of medical science before entering to clinical field inyear 2010: A process for quality improvement. Commun Health J. 2012; 6(1):1-8. [Link]
- Liou SR, Chang CH, Tsai HM, Cheng CY. The effects of a deliberate practice program on nursing students' perception of clinical competence. Nurse Educ Today. 2013; 33(4):358-63. [DOI:10.1016/j.nedt.2012.07.007] [PMID]
- Mirlashari J, Qommi R, Nariman S, Bahrani N, Begjani J. Clinical competence and its related factors of nurses in neonatal intensive care units. J Caring Sci. 2016; 5(4):317-24. [DOI:10.15171/jcs.2016.033] [PMID] [PMCID]
- Pitt V, Powis D, Levett-Jones T, Hunter S. Factors influencing nursing students' academic and clinical performance and attrition: An integrative literature review. Nurse Educ Today. 2012; 32(8):903-13. [DOI:10.1016/j.nedt.2012.04.011] [PMID]
- Cant R, McKenna L, Cooper S. Assessing preregistration nursing students' clinical competence: A systematic review of objective measures. Int J Nurs Pract. 2013; 19(2):163-76. [DOI:10.1111/ijn.12053] [PMID]
- Slavin RE. Cooperative Learning and Academic Achievement: Why Does Groupwork Work?. Ann Psychol. 2014; 30(3):785-91. [DOI:10.6018/analesps.30.3.201201]
- Medina MS, Conway SE, Davis-Maxwell TS, Webb R. The impact of problem-solving feedback on team-based learning case responses. Am J Pharm Educ. 2013; 77(9):189. [DOI:10.5688/ajpe779189] [PMID] [PMCID]
- Ofstad W, Brunner LJ. Team-based learning in pharmacy education. Am J Pharm Educ. 2013; 77(4):70. [DOI:10.5688/ajpe77470] [PMID] [PMCID]
- MacGregor J, Cooper JL, Smith KA, Robinson P. Strategies for energizing large classes: From small groups to learning communities. San Francisco: Jossey-Bass Inc; 2000. [Link]
- Van De Belt TH, Engelen LJ, Berben SA, Schoonhoven L. Definition of Health 2.0 and Medicine 2.0: A systematic review. J Med Internet Res. 2010; 12(2):e18. [DOI:10.2196/jmir.1350] [PMID] [PMCID]
- Payne KB, Wharrad H, Watts K. Smartphone and medical related App use among medical students and junior doctors in the United Kingdom (UK): A regional survey. BMC Med Inform Decis Mak. 2012; 12:121. [DOI:10.1186/1472-6947-12-121] [PMID] [PMCID]
- Sclafani J, Tirrell TF, Franko OI. Mobile tablet use among academic physicians and trainees. J Med Syst. 2013; 37(1):9903. [DOI:10.1007/s10916-012-9903-6] [PMID] [PMCID]
- Kitching F, Winbolt M, MacPhail A, Ibrahim JE. Web-based social media for professional medical education: Perspectives of senior stakeholders in the nursing home sector. Nurse Educ Today. 2015; 35(12):1192-8. [DOI:10.1016/j.nedt.2015.05.013] [PMID]
- Magro MJ. A review of social media use in e-government. Adm Sci. 2012; 2(2):148-61. [DOI:10.3390/admsci2020148]
- Karimiankakolaki Z, Eslami A, Gerayllo S, Heidari F, Hajataghaie SS, Goudari SB. Effect of education using the virtual social networks on promoting women's self-efficacy in preventing osteoporosis. J Educ Commun Health. 2018; 5(3):57-62. [DOI:10.21859/jech.5.3.57]
- Schriver JA, Talmadge R, Chuong R, Hedges JR. Emergency nursing: Historical, current, and future roles. Acad Emerg Med. 2003; 10(7):798-804. [DOI:10.1197/aemj.10.7.798] [PMID]
- Tabari Khomeiran R, Deans C. Nursing education in Iran: Past, present, and future. Nurse Educ Today. 2007; 27(7):708-14. [DOI:10.1016/j.nedt.2006.10.003] [PMID]
- Rassouli M, Zagheri Tafreshi M, Esmaeil M. Challenges in clinical nursing education in Iran and strategies. J Clin Excell. 2014 Mar 10; 2(1):11-22. [Link]
- Ebadi A, Tabanejad Z, Pazokian M, Saeid Y. [Clinical competence among MSc students of critical care nursing (Persian)]. Iran J Med Educ. 2015; 14(12):1030-9. [Link]
- Yang L, Jiang D, Nie H, Tang S. Research on the effect of cooperative learning model on nursing skills of practice nurses and standardized training of newly-recruited nurses. Biomed Res. 2018; 29(9):1788-91. [DOI:10.4066/biomedicalresearch.29-17-3992]
- Hemmatipour A, Jahangirimehr A, Safari DZ, Hatami A, Arizavi Z. [The effect of education using social networks on knowledge and performance of nursing students in regard to safe injections (Persian)]. J Mil Med. 2020; 22(3):306-13. [Link]
- Tran VD. Does cooperative learning increase students' motivation in learning? Int J High Educ. 2019; 8(5):12-20. [DOI:10.5430/ijhe.v8n5p12]
- Rashidi Fakari F, Kordi M, Mazloom SR, Khadivzadeh T, Tara M, Akhlaghi F. [Comparing the effect of traditional, web based and simulation training on midwifery students' clinical competence in postpartum hemorrhage management (Persian)]. J Mazandaran Univ Med Sci. 2015; 25(123):65-77. [Link]
- Behrangi M, Agha Yari HT. [Developing the traditional instruction based on Jig-Saw cooperative model of teaching (Persian)]. J Educ Innov. 2005; 3(10):35-53. [Link]
- Bogam RR, Khan AS. Jig saw technique: An interactive approach to sensitize medical students in Saudi Arabia about Type 2 diabetes mellitus. J Educ Technol Health Sci. 2016; 3(3):107-10. [Link]
- Lu DF, Lin ZC, Li YJ. Effects of a Web-based course on nursing skills and knowledge learning. J Nurs Educ. 2009; 48(2):70-7. [DOI:10.3928/01484834-20090201-10] [PMID]
- Brettle A, Raynor M. Developing information literacy skills in pre-registration nurses: An experimental study of teaching methods. Nurse Educ Today. 2013; 33(2):103-9. [DOI:10.1016/j.nedt.2011.12.003] [PMID]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
